سایه سبز

پروژه تعریف‌شده، یک مجتمع تخصصی دندان‌پزشکی بود؛ در زمینی به مساحت ۳۲۵ مترمربع، در مرکز شهر مشهد. برنامه‌ی پروژه شامل چند واحد تخصصی دندان‌پزشکی به‌صورت تک‌واحدی بود، به‌همراه فضاهای خدماتی جانبی نظیر لابی ورودی، پارکینگ، و لابراتوار ساخت پروتزهای دندانی.

چالش اصلی پروژه در یکی از ضوابط شهرداری برای استفاده از حداکثر تراکم پنهان بود؛ ضابطه‌ای که یک تراس (فضای سبز) به مساحت ۸ مترمربع و عمق حداقل ۲ متر را اجباری می‌کرد. فضایی که در یک دندان‌پزشکی عملاً بلااستفاده است و در کاربری درمانی، توجیه عملکردی ندارد. طبق بررسی اولیه برای طراحی پلان، بخش اصلی فضای درمانی در جبهه‌ی جنوبی پروژه (نما) قرار می‌گرفت؛ همین مسئله، تداخل عملکردی فضای درمانی و تراس‌های ضابطه را نشان می‌داد. با توجه به عرض کم زمین و استانداردهای چیدمان یونیت‌های دندان‌پزشکی (سه متر فاصله‌ی مفید بین یونیت‌ها)، جانمایی تراسی به ابعاد ۲ در ۴ متر، عملاً چیدمان داخلی را غیربهینه می‌کرد.

وضع موجود سایت، یک ساختمان قدیمی و متروک از اواخر دهه‌ی شصت بود؛ نمایی سیمانی با عناصری از معماری رومی و پنجره‌هایی قدی کم‌عرض. این ساختمان از نظر تاریخی یا معماری حائز اهمیت نبود. اما بهره‌گیری از ساختار اصلی‌اش — بافت سیمان سفید، پنجره‌های قدی و کم‌عرض — می‌توانست آغازگر پروسه‌ی طراحی باشد. ژن اصلی نمای قدیمی و حفظ حافظه‌ی سایت، نقطه‌ی شروع طراحی شد.

پاسخ به مسئله‌ی تراس‌ها، در یک چرخش ۹۰درجه بود؛ چرخشی که یک الزام شهرداری را از فضایی بلااستفاده، به یک تراس عمیق و جداکننده تبدیل کرد. تراسی که فضای کار پزشک را — که به‌طور معمول به دو اتاق مجزای معاینه و درمان تقسیم می‌شود — نه با یک دیوار ساده، بلکه با نور، هوا و دید و منظر از هم جدا می‌کند. همچنین میتواند برای ورود و کنترل نور، کاهش صداهای ناخوشایند، و حفظ حریم مراجعین به کار آید. حتی با شکست در هندسه‌ی مستطیلی این تراس‌ها، این عملکرد می‌تواند بهبود یابد و امکانات بیشتری فراهم آورد.

نمود بیرونی این تراس‌های عمیق، شکافی عمودی در نمای پروژه به‌وجود می‌آورد؛ شکافی که با گسترش آن از ورودی پارکینگ تا بام پروژه، اتصالی میان زمین و آسمان برقرار می‌کند. اینجاست که شکاف، برآمده از چالش پروژه، خود را در برابر نمای ساده‌ی برگرفته از حافظه‌ی سایت می‌یابد. برای تاکید بر یکپارچگی تراس‌ها، متریالی بدون درز و یکپارچه انتخاب شد. حضور درختان مقابل سایت، و کاربری درمانی پروژه، ایده‌ی بهره‌گیری از رنگ سبز را پیشنهاد می‌کرد.

در نهایت برای تاکید بر ورودی بنا و بهبود حس دعوت‌کنندگی، پاسخ، کشیدن سنگ‌فرش پیاده‌رو بر جداره‌های ورودی با انحنایی نرم و آرام بود. همجواری درختان سایه‌انداز و نیمکت پیرنشین و سنگ‌فرش‌هایی که آرام به درون بنا نفوذ کرده‌اند، لحظاتی از گذر و مکث را برای مخاطب فراهم می‌کند تا در شلوغی مرکز شهر، دمی بیاساید یا به سمت درون ساختمان حرکت کند.

تلاش شد که پروژه نیم‌نگاهی به گذشته داشته باشد و پاسخی برای آینده فراهم آورد؛ از سنگ‌فرش ورودی تا شکاف میان زمین و آسمان.